Điểm Mới Của Nghị Định 342/2026/NĐ-CP Về Hoạt Động Mua Bán Hàng Hóa Của Nhà Đầu Tư Nước Ngoài

ĐIỂM MỚI NỔI BẬT VỀ HOẠT ĐỘNG MUA BÁN HÀNG HÓA CỦA NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI THEO NGHỊ ĐỊNH 342/2026/NĐ-CP

1. Giới thiệu

Ngày 03/09/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 342/2026/NĐ-CP quy định chi tiết Luật Thương mại và Luật Quản lý ngoại thương về hoạt động mua bán hàng hóa và các hoạt động liên quan trực tiếp đến mua bán hàng hóa của nhà đầu tư nước ngoài, tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam. Những thay đổi mới này có tác động trực tiếp đến quá trình gia nhập, mở rộng và duy trì hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp FDI tại Việt Nam.

Trong bài viết này, MY LEGAL COUNSEL sẽ phân tích một số điểm mới đáng chú ý của Nghị định 342/2026/NĐ-CP và những vấn đề doanh nghiệp FDI cần lưu ý trong quá trình triển khai hoạt động kinh doanh kể từ khi Nghị định có hiệu lực.

2. Những điểm thay đổi nổi bật của Nghị định 342/2026/NĐ-CP

Thứ nhất, hoạt động đại lý mua bán hàng hóa được chuyển từ nhóm cung cấp dịch vụ trung gian thương mại sang nhóm quyền phân phối. Theo điểm đ khoản 3, khoản 6, 7, 8, 9 Điều 3 Nghị định 342/2026/NĐ-CP, hoạt động đại lý mua bán hàng hóa đã được xác định nằm trong nhóm quyền phân phối. So với quy định tại Nghị định 09/2018/NĐ-CP, đại lý được xem là trung gian thương mại. Do đó khi nhà đầu tư nước ngoài mong muốn thực hiện cả hai hình thức phân phối và đại lý thì phải xin cấp phép cho nhiều ngành nghề khác nhau do mã CPC theo Hệ thống phân loại sản phẩm chủ yếu của Liên Hợp quốc của hai hình thức này là khác nhau. Việc Nghị định 342/2026/NĐ-CP xác định rõ hoạt động đại lý mua bán hàng hóa không phải hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thương mại đã giúp loại bỏ khó khăn này. Vì vậy, doanh nghiệp FDI sau khi đã được cấp Giấy phép kinh doanh để thực hiện quyền phân phối, họ mặc nhiên được thực hiện hoạt động đại lý mà không cần phải thực hiện thủ tục bổ sung vào Giấy phép kinh doanh.

Thứ hai, mở rộng cách diễn đạt về hoạt động “thương mại điện tử”. Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ, việc gói gọn khái niệm “dịch vụ thương mại điện tử” trong thuật ngữ “website” theo quy định khoản 14 Điều 3 Nghị định 09/2018/NĐ-CP là quá hẹp. Chính vì vậy, điểm e khoản 3 Điều 3 Nghị định 342/2026/NĐ-CP đã mở rộng cách diễn đạt về hoạt động thương mại điện tử bằng việc sử dụng thuật ngữ “Quản lý và vận hành nền tảng thương mại điện tử trung gian, mạng xã hội hoạt động thương mại điện tử, nền tảng thương mại tích hợp”. Việc sử dụng thuật ngữ “nền tảng” thay cho “website” còn giúp đồng bộ hóa thuật ngữ được sử dụng trong Luật Thương mại điện tử 2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Như vậy, các mô hình kinh doanh mới trên ứng dụng di động hay mạng xã hội có tích hợp bán hàng như Facebook, TikTok Shop đều thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định.

Thứ ba, thẩm quyền cấp Giấy phép kinh doanh, Giấy phép lập cơ sở bán lẻ thuộc về Ủy ban nhân cấp tỉnh. Sự chuyển giao thẩm quyền về địa phương là bước ngoặt trong nỗ lực đơn giản hóa thủ tục hành chính và giúp hoạt động quản lý nhà nước gắn liền với thực tiễn. Cụ thể, khoản 1 và khoản 2 Điều 8 Nghị định 342/2026/NĐ-CP đã chuyển thẩm quyền cấp Giấy phép kinh doanh, Giấy phép lập cơ sở bán lẻ từ Bộ Công Thương về cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Như vậy, doanh nghiệp FDI sẽ chỉ cần làm việc với cơ quan quản lý địa phương nơi đặt trụ sở hoặc cơ sở bán lẻ thay vì làm việc với cơ quan trung ương như trước kia. Việc giao quyền cho địa phương giúp các quyết định cấp phép trở nên sát thực tế và đồng bộ với chiến lược phát triển của từng tỉnh thành.

Thêm vào đó, thay vì lấy ý kiến của Bộ Công Thương khi cấp Giấy phép thì trong Nghị định mới, cơ quan cấp Giấy phép chuyển sang lấy ý kiến của Bộ Công an và Bộ Quốc phòng theo quy định tại khoản 3 Điều 8 Nghị định 342/2026/NĐ-CP. Việc chuyển sang quy định lấy ý kiến của Bộ Công an và Bộ Quốc phòng cho thấy rằng sự phát triển nhanh chóng của những nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội có tích hợp bán hàng không chỉ đơn giản là chợ trực tuyến, mà còn là những kênh thu thập và phát tán dữ liệu cá nhân, ảnh hưởng đến nền an ninh phi truyền thống.

Thứ tư, nới lỏng điều kiện cấp Giấy phép kinh doanh, tăng tính liên tục của nghĩa vụ tuân thủ. Đối với nhà đầu tư thuộc nước, vùng lãnh thổ có cam kết mở cửa thị trường với Việt Nam, Nghị định 342/2026/NĐ-CP đã bãi bỏ yêu cầu phải có kế hoạch về tài chính để thực hiện hoạt động đề nghị cấp Giấy phép kinh doanh theo khoản 1 Điều 9 Nghị định 09/2018/NĐ-CP. Tuy nhiên, Nghị định 342/2026/NĐ-CP bổ sung yêu cầu nhà đầu tư phải đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường “trong suốt quá trình hoạt động kinh doanh” (khoản 1 Điều 9 Nghị định 342/2026/NĐ-CP), qua đó chuyển trọng tâm từ việc đáp ứng điều kiện tại thời điểm xin cấp phép sang yêu cầu duy trì tuân thủ trong suốt quá trình hoạt động.

Đối với nhà đầu tư thuộc nước, vùng lãnh thổ không có cam kết mở cửa thị trường, Nghị định 342/2026/NĐ-CP tiếp tục thu hẹp đáng kể các tiêu chí đánh giá khi bãi bỏ yêu cầu về khả năng tạo việc làm cho lao động trong nước và khả năng, mức độ đóng góp cho ngân sách nhà nước vốn được quy định tại khoản 2 Điều 9 Nghị định 09/2018/NĐ-CP. Việc loại bỏ các tiêu chí này làm giảm các yếu tố đánh giá mang tính định tính, qua đó giảm bớt rào cản trong quá trình xem xét cấp phép.

Thứ năm, cho phép cơ sở bán lẻ tiếp tục hoạt động trong thời gian thực hiện thủ tục xin cấp phép. Điểm khác biệt mang tính đột phá của Nghị định 342/2026/NĐ-CP so với quy định cũ là việc bổ sung cơ chế chuyển tiếp, cho phép tổ chức kinh tế sau khi nhận vốn đầu tư nước ngoài được tiếp tục duy trì hoạt động bán lẻ tại các cơ sở hiện hữu tối đa 12 tháng trong quá trình thực hiện thủ tục cấp phép. Quy định chuyển tiếp này giúp đảm bảo tính liên tục của hoạt động kinh doanh, giúp doanh nghiệp tránh khỏi nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng, duy trì sự ổn định trong quan hệ với khách hàng, đối tác, người lao động và hoàn thành các nghĩa vụ thương mại thay vì phải tạm đóng cửa để thực hiện thủ tục hành chính.

Thứ sáu, miễn ENT nếu Điều ước quốc tế có cam kết bãi bỏ và tiêu chí đánh giá kiểm tra ENT được giảm xuống còn 4 tiêu chí. Ngoài các trường hợp bắt buộc phải thực hiện ENT ở Nghị định 09/2018/NĐ-CP thì Nghị định 342/2026/NĐ-CP đã bãi bỏ việc áp dụng ENT đối với các nhà đầu tư thuộc nước, vùng lãnh thổ tham gia điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên trong đó có cam kết về việc bãi bỏ ENT ví dụ nhà đầu tư CPTPP/ EVFTA thì không phải thực hiện ENT khi lập cơ sở bán lẻ thứ nhất. Ngoài ra, quy định về ngoại lệ được miễn ENT đã bổ sung thêm loại hình là “siêu thị”. Việc bổ sung thêm ngoại lệ này đã mở rộng cơ hội cho các nhà bán lẻ nước ngoài gia nhập vào thị trường Việt Nam một cách dễ dàng hơn.

Đối với các trường hợp chưa được miễn trừ, quy định mới điều chỉnh phù hợp với phạm vi thực tiễn. Một là, cơ sở bán lẻ có diện tích dưới 5.000 m² sẽ được xem xét ở cấp xã/phường hoặc tương đương, cơ sở bán lẻ có diện tích từ 5.000 m² trở lên sẽ được xem xét ở cấp tỉnh/thành phố trực thuộc trung ương. Hai là, kiểm tra việc ảnh hưởng như thế nào đến sự ổn định của thị trường, các cơ sở bán lẻ và chợ truyền thống đang hoạt động trong khu vực thị trường địa lý đó, khả năng đáp ứng của cơ sở bán lẻ đó để khẳng định sự cần thiết của việc mở cơ sở bán lẻ đó. Ba là, kiểm tra khả năng đóng góp của cơ sở bán lẻ đối với sự phát triển kinh tế – xã hội của khu vực thị trường địa lý chịu ảnh hưởng, cụ thể: (1) Kiểm tra mức độ đóng góp cho sự phát triển và hiện đại hóa ngành bán lẻ trong khu vực thị trường địa lý; (2) Cải thiện điều kiện sống của dân cư trong khu vực thị trường địa lý. Bốn là, kiểm tra sự phù hợp của cơ sở bán lẻ đối với yêu cầu đảm bảo: an ninh, trật tự, an toàn xã hội của khu vực thị trường địa lý; an ninh biên giới, hải đảo, khu quân sự.

Thứ bảy, thay đổi chế độ báo cáo định kỳ của nhà đầu tư nước ngoài và tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài thành 1 năm 2 lần. Nếu như trước đây, tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài chỉ phải nộp báo cáo mỗi năm một lần với thời hạn tương đối nới lỏng là trước ngày 31/01, thì quy định mới buộc doanh nghiệp phải thực hiện chế độ báo cáo định kỳ 06 tháng và báo cáo năm, trước ngày 15/01 và ngày 15/7 hàng năm. Đặc biệt, Nghị định mới đã bổ sung mới hoàn toàn quy định về thời gian chốt số liệu báo cáo trong chế độ báo cáo định kỳ, từ 01/01 đến 31/12 đối với báo cáo định kỳ hàng năm và từ 01/01 đến 30/6 đối với báo cáo định kỳ 06 tháng đầu năm giúp loại bỏ tình trạng chênh lệch, cung cấp cho cơ quan nhà nước dữ liệu chuẩn xác để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra.

Thứ tám, căn cứ bị thu hồi Giấy phép kinh doanh, Giấy phép lập cơ sở bán lẻ có sự đổi mới, thiết lập cơ chế bảo vệ quyền lợi chính đáng cho doanh nghiệp. Quy định thu hồi Giấy phép tại Điều 42 Nghị định 342/2026/NĐ-CP mang tính bước ngoặt khi vừa siết chặt hậu kiểm, vừa linh hoạt bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp. Cụ thể, Nghị định bổ sung chế tài thu hồi nếu vi phạm hành chính 03 lần đối với Giấy phép lập cơ sở bán lẻ, 3 lần liên tiếp đối với Giấy phép kinh doanh trong thời hạn 12 tháng nhằm buộc doanh nghiệp tuân thủ liên tục, nhưng đồng thời loại trừ trách nhiệm đối với các trường hợp bất khả kháng. Bên cạnh đó, quy trình xử lý vi phạm trở nên minh bạch và tiết kiệm chi phí hơn khi cho phép doanh nghiệp giải trình bằng văn bản trong 14 ngày làm việc. Đặc biệt, cơ quan chức năng chỉ hủy bỏ các thông tin giả mạo trên nội dung Giấy phép và bảo lưu hiện trạng hợp lệ trước đó, giúp doanh nghiệp tránh nguy cơ bị tê liệt toàn bộ hoạt động kinh doanh hợp pháp.

3. Những tác động từ sự thay đổi của Nghị định 342/2026/NĐ-CP ảnh hưởng đến doanh nghiệp FDI

Nghị định 342/2026/NĐ-CP không chỉ đơn thuần thay đổi thủ tục hành chính mà còn thể hiện tư duy quản lý nhà nước về hoạt động mua bán hàng hóa của doanh nghiệp FDI trong thời đại mới, cụ thể:

Một là, Nghị định 342/2026/NĐ-CP giúp loại bỏ rào cản gia nhập thị trường của các doanh nghiệp FDI. Cụ thể, Điều 8 và Điều 9 đã phân cấp toàn bộ thẩm quyền cấp phép về Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và bãi bỏ nhiều điều kiện định tính về điều kiện cấp Giấy phép. Bên cạnh đó, tại điểm c khoản 6 Điều 5 còn cho phép cơ sở bán lẻ tiếp tục hoạt động tối đa 12 tháng sau khi doanh nghiệp nội địa nhận vốn ngoại là một điểm sáng đột phá. Những thay đổi này giúp hạn chế rủi ro gián đoạn kinh doanh, giúp doanh nghiệp FDI tiết kiệm được thời gian, công sức thực hiện thủ tục hành chính, qua đó điều này được kỳ vọng sẽ kích hoạt một làn sóng M&A mạnh mẽ vào thị trường bán lẻ Việt Nam.

Hai là, Nghị định 342/2026/NĐ-CP định hình chiến lược đầu tư công nghệ khi đặt trọng tâm vào an ninh quốc gia và bảo mật dữ liệu. Việc mở rộng khái niệm thương mại điện tử theo điểm e khoản 2 Điều 3 đã đưa các mô hình kinh doanh mới như TikTok Shop, Facebook vào diện quản lý chính thức. Đặc biệt, việc bắt buộc lấy ý kiến thẩm định từ Bộ Công an và Bộ Quốc phòng còn cho thấy rào cản của các doanh nghiệp FDI khi thâm nhập thị trường không còn nằm ở tiêu chí kinh tế mà còn phải xem xét cả khía cạnh bảo vệ dữ liệu cá nhân và an ninh quốc gia. Điều này tạo ra thách thức cho dòng vốn FDI bán lẻ trên nền tảng số vì chính các doanh nghiệp này sẽ phải chuẩn bị kỹ lưỡng các tài liệu và phương án giải trình an ninh ngay từ giai đoạn lập dự án.

Ba là, Nghị định 342/2026/NĐ-CP chuyển dịch toàn diện sang cơ chế “hậu kiểm” đòi hỏi doanh nghiệp FDI nâng cao trách nhiệm tuân thủ. Sự nới lỏng ở điều kiện gia nhập thị trường được đánh đổi bằng quy định kiểm soát khắt khe trong suốt quá trình hoạt động. Theo Điều 38 và Điều 42, thách thức mới của doanh nghiệp FDI phải đối mặt là chế độ báo cáo định kỳ dày đặc hơn và đặc biệt là bổ sung điều kiện thu hồi Giấy phép. Dù quy định mới có cơ chế bảo vệ doanh nghiệp trước các yếu tố bất khả kháng nhưng nhà đầu tư nước ngoài buộc phải tăng cường hệ thống quản trị rủi ro nội bộ, duy trì điều kiện kinh doanh liên tục và đảm bảo trách nhiệm tuân thủ.

4. Kết luận

Nhìn chung, Nghị định 342/2026/NĐ-CP đánh dấu bước chuyển mình chiến lược trong tư duy quản lý dòng vốn FDI theo nguyên tắc mở cửa kinh tế đồng thời siết chặt an ninh. Trong khi các thủ tục hành chính được phân cấp về địa phương, bãi bỏ thủ tục ENT đối với nhà đầu tư ký kết FTA thế hệ mới, bổ sung các quy định chuyển tiếp để đảm bảo tính liên tục cho các thương vụ M&A, thì vấn đề an ninh quốc gia, bảo vệ dữ liệu cá nhân lại được siết chặt. Do đó, để vừa tận dụng lợi thế mà quy định mới mang lại vừa đảm bảo tính tuân thủ pháp luật, nhà đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp FDI cần chủ động theo dõi quy định hướng dẫn chi tiết của các cơ quan ban ngành, đồng thời thiết lập một cơ chế giám sát tuân thủ pháp lý nghiêm ngặt xuyên suốt quá trình hoạt động.

✒️ Phạm Nguyễn Huyền Trân, Phan Kim Hoàng, Phạm Quỳnh Nhi – Thực Tập Sinh Pháp Lý

Miễn trừ trách nhiệm: Toàn bộ thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin, không phải là ý kiến tư vấn pháp lý chính thức và có thể thay đổi. MY LEGAL COUNSEL không chịu trách nhiệm về tính chính xác, cập nhật của nội dung hay các liên kết bên ngoài. Khách hàng vui lòng tham vấn ý kiến của chuyên gia trước khi đưa ra bất kỳ quyết định pháp lý nào.